Dijital Erişilebilirlik (WCAG 2.2 AA)

Dijital erişilebilirlik ne anlama gelir?

Bir web sitesi ya da mobil uygulama, kullanıcının görme, işitme, hareket veya bilişsel durumundan bağımsız olarak kullanılabiliyorsa erişilebilirdir. Bu, herkesin içeriği algılayabilmesi, sayfada gezinebilmesi, formları doldurabilmesi ve işlemlerini kimseye ihtiyaç duymadan tamamlayabilmesi demektir.

Erişilebilirlik bir eklenti ya da tasarım tercihi değildir. Sayfanın nasıl kodlandığı, içeriğin nasıl yazıldığı ve arayüzün nasıl tasarlandığıyla ilgilidir. Bu yüzden en iyi sonuç, erişilebilirlik baştan düşünüldüğünde alınır.

Erişilebilirlik kimler için önemli?

Görme engelli ve az gören kullanıcılar: Ekran okuyucu, ekran büyütücü veya yüksek kontrast ayarlarıyla internete erişirler.
İşitme engelli kullanıcılar: Videolarda altyazıya, ses kayıtlarında metin dökümüne ihtiyaç duyarlar.
Hareket kısıtlılığı olan kullanıcılar: Fare yerine klavye, sesli komut veya anahtar (switch) cihazları kullanırlar.
Bilişsel ve öğrenme farklılığı olan kullanıcılar: Sade dil, tutarlı sayfa düzeni ve açık talimatlardan fayda görürler.
Yaşlı bireyler: Görme, işitme ve ince motor becerilerindeki değişimler nedeniyle aynı ihtiyaçların birçoğunu paylaşırlar.
Geçici veya durumsal kısıtlar: Kolu alçıda olan biri, güneş altında telefon kullanan biri ya da sessiz bir ortamda video izleyen biri de erişilebilir tasarımdan yararlanır.

Yardımcı teknolojiler nasıl çalışır?

Ekran okuyucular, sayfadaki içeriği sesli olarak okuyan veya braille ekrana aktaran yazılımlardır. Windows'ta NVDA ve JAWS, Apple cihazlarında VoiceOver, Android'de TalkBack en yaygın olanlarıdır.

Ekran okuyucu, sayfanın görüntüsünü değil kodunu okur. Bir metin görsel olarak büyük ve kalın yazılmış olsa bile, kodda başlık olarak işaretlenmemişse ekran okuyucu onu başlık olarak tanımaz. Bir butonun üzerinde yalnızca bir ikon varsa ve erişilebilir bir adı yoksa, kullanıcı o butonun ne işe yaradığını öğrenemez. Erişilebilirliğin büyük kısmı, sayfanın kodunun anlamını doğru aktarmasıyla ilgilidir.

WCAG 2.2 nedir?

WCAG (Web İçeriği Erişilebilirlik Yönergeleri), W3C tarafından yayımlanan ve dünyada en yaygın kabul gören erişilebilirlik standardıdır. Güncel sürüm olan WCAG 2.2, 2023 yılında yayımlandı.

Yönergeler, test edilebilir başarı kriterlerinden oluşur ve üç uygunluk seviyesine ayrılır: A (temel), AA (önerilen) ve AAA (en yüksek). Türkiye'de Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nın yayımladığı kontrol listesi WCAG 2.2'nin A seviyesini esas alır. Avrupa Birliği başta olmak üzere uluslararası düzenlemelerde ise genellikle AA seviyesi hedeflenir.

WCAG'ın dört ilkesi

1. Algılanabilir

Bilgi, kullanıcının algılayabileceği bir biçimde sunulmalıdır. Görsellerin metin alternatifi olmalı, videolarda altyazı bulunmalı, bilgi yalnızca renkle aktarılmamalıdır.

2. Çalıştırılabilir

Arayüzdeki her işlev kullanılabilir olmalıdır. Tüm bağlantılar, menüler ve formlar klavyeyle çalışmalı, kullanıcıya yeterli süre tanınmalı, sayfada hızlı yanıp sönen içerik bulunmamalıdır.

3. Anlaşılabilir

İçerik ve arayüzün işleyişi anlaşılır olmalıdır. Sayfanın dili tanımlanmalı, form alanlarının etiketleri açık olmalı, hata mesajları sorunun ne olduğunu ve nasıl düzeltileceğini söylemelidir.

4. Sağlam

İçerik, ekran okuyucular dahil farklı yardımcı teknolojilerle güvenilir şekilde çalışmalıdır. Bunun için arayüz bileşenlerinin adı, rolü ve durumu kodda doğru tanımlanmalıdır.

Türkiye'de durum

21 Haziran 2025'te yayımlanan 2025/10 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ile kamu kurumları başta olmak üzere birçok kuruluş için web sitesi ve mobil uygulama erişilebilirliği zorunlu hâle geldi. Uyum, Bakanlığın A Seviyesi Kontrol Listesi esas alınarak değerlendiriliyor. Kapsam ve süreler için Genelgeye uyum rehberimize göz atabilirsiniz.

Nereden başlamalı?

Klavyeyle gezinin: Fareyi bir kenara bırakın ve sitenizi yalnızca Tab, Shift+Tab ve Enter tuşlarıyla kullanmayı deneyin.
Başlıkları kontrol edin: Her sayfada tek bir H1 olduğundan ve başlıkların mantıklı bir sırayla ilerlediğinden emin olun.
Görsellere bakın: Bilgi veren her görselin anlamlı bir alt metni olup olmadığını kontrol edin.
Formları deneyin: Her alanın görünür bir etiketi var mı, hata mesajları anlaşılır mı?
Otomatik bir tarama yapın: Teknik hataların bir kısmını hızlıca görmek için iyi bir başlangıçtır.
Ekran okuyucuyla dinleyin: Birkaç dakikalık bir test bile önemli sorunları ortaya çıkarır.