Erişilebilirlik nasıl test edilir?

Neden tek bir yöntem yetmez?

Otomatik araçlar, bir görselin alt metni olup olmadığını hızla tespit edebilir; ama o alt metnin görseli doğru anlatıp anlatmadığını değerlendiremez. Bir butonun klavyeyle odak alabildiğini görebilir; ama odak sırasının kullanıcı için mantıklı olup olmadığını söyleyemez. Bu yüzden güvenilir bir değerlendirme, otomatik ve manuel testlerin birlikte kullanılmasını gerektirir.

1. Otomatik tarama

Otomatik tarama, en hızlı başlangıç noktasıdır ve çok sayıda sayfayı kısa sürede kontrol etmenizi sağlar. Yaygın kullanılan ücretsiz araçlar şunlardır:

• Lighthouse: Chrome'un geliştirici araçlarına yerleşik olarak gelir ve sayfa için bir erişilebilirlik puanı verir.
• axe DevTools: Tarayıcı eklentisi olarak çalışır ve sorunları ilgili kod satırıyla birlikte gösterir.
• WAVE: Sorunları sayfanın üzerinde görsel olarak işaretler; içerik ekipleri için anlaşılması kolaydır.

Otomatik araçlar eksik alt metinleri, etiketsiz form alanlarını, tanımlanmamış sayfa dilini ve düşük kontrastlı metinleri iyi yakalar. Anlam, bağlam ve kullanım akışı gerektiren konularda ise insan değerlendirmesine ihtiyaç vardır. Sitenizi Bakanlığın kontrol listesine göre taramak için sayfadaki ücretsiz tarama aracını da kullanabilirsiniz.

2. Klavye testi

Fareyi bir kenara bırakın ve sitenizin ana işlemlerini yalnızca klavyeyle tamamlamaya çalışın:

1. Tab ile ileri, Shift+Tab ile geri gidin. Tüm bağlantılara, butonlara ve form alanlarına ulaşabiliyor musunuz?
2. Her adımda odağın nerede olduğunu görebiliyor musunuz?
3. Odak sırası sayfanın görsel düzeniyle uyumlu mu?
4. Enter ve Space ile butonlar ve menüler çalışıyor mu?
5. Açılan pencereler Escape ile kapanıyor mu? Bir bileşene girdikten sonra oradan çıkabiliyor musunuz?

Bu test birkaç dakika sürer ve çoğu zaman en ciddi sorunları ortaya çıkarır.

3. Ekran okuyucuyla test

Ekran okuyucu testi, sitenizin görme engelli bir kullanıcıya nasıl "göründüğünü" anlamanın tek yoludur. Ücretsiz seçenekler:

• NVDA: Windows için ücretsiz ve açık kaynaklı ekran okuyucu.
• VoiceOver: macOS ve iOS cihazlarda yerleşik olarak gelir.
• TalkBack: Android cihazlarda yerleşik olarak gelir.

Test sırasında şunlara dikkat edin: Sayfa başlıkları anlamlı okunuyor mu? Başlıklar arasında atlayarak sayfanın yapısını anlayabiliyor musunuz? Görseller, butonlar ve bağlantılar ne işe yaradıklarını anlatıyor mu? Bir formu baştan sona doldurup gönderebiliyor ve hata mesajlarını duyabiliyor musunuz?

4. Kontrol listesiyle değerlendirme

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nın A Seviyesi Kontrol Listesi, genelge kapsamındaki değerlendirmenin temelidir. Liste, her web sayfası ve mobil uygulama ekranı için ayrı ayrı uygulanacak şekilde tasarlanmıştır.

• Temsilî sayfalar seçin: Ana sayfa, bir içerik sayfası, arama sonuçları, bir form ve varsa ödeme adımları gibi farklı sayfa türlerinden örnekler alın.
• Soruların akışını izleyin: Liste, sayfada ilgili içerik yoksa sizi sonraki soruya yönlendirir. Böylece yalnızca sayfanıza uygulanan sorularla ilgilenirsiniz.
• Yıldızlara dikkat edin: Tek yıldızlı (★) sorularda "Hayır", çift yıldızlı (★★) sorularda "Evet" cevabı düzeltme gerektiğini gösterir.

Resmî kontrol listesini indirin (PDF), yeni sekmede açılır

5. Gerçek kullanıcılarla test

Mümkünse, yardımcı teknoloji kullanan kişilerle kullanıcı testi yapın. Deneyimli bir ekran okuyucu kullanıcısı, sizin birkaç dakikalık testte fark edemeyeceğiniz sorunları kısa sürede bulur. Engelli dernekleri ve erişilebilirlik toplulukları bu konuda iyi bir başlangıç noktası olabilir.

Sonuçları kaydetmek

Bulduğunuz her sorunu düzenli bir şekilde kaydetmek, düzeltme sürecini yönetmeyi ve ilerlemeyi göstermeyi kolaylaştırır. Her kayıt için şunları not edin:

• Sorunun bulunduğu sayfa veya ekran
• İlgili kontrol listesi sorusu veya WCAG başarı kriteri
• Sorunun kısa açıklaması ve ekran görüntüsü
• Kullanıcıya etkisine göre öncelik
• Düzeltme tarihi ve doğrulama sonucu

Bu kayıtlar, sitenizde yayımlayacağınız erişilebilirlik beyanının da temelini oluşturur.